Cebur nuju daging

Sabdaning Sepi

Saking Wikisource

37494Sabdaning Sepi — prev2011Ida Bagus Wayan Widiasa Keniten
[ Info ]

PUPULAN PUISI
SABDANING SEPI

Penanggung Jawab:
Drs. C. Ruddyanto, M.A.

Penulis:
Ida Bagus Wayan Widiasa Keniten

Gambar Kulit:
I Gusti Ketut Adi Dewantara

Penerbit:
Balai Bahasa Denpasar
Jl. Trengguli 1/20, Tembau Denpasar 80238,
Telp. (0361) 461714, Faksimile (0361) 463656
Pos-el: balaibahasa_denpasar@yahoo.co.id
Laman: balaibahasadenpasar com

Pencetak:
Kanwa Publisher
Griya Sekawan No. 1, Mudal RT 03 / RW 20, Sariharjo,
Ngaglik, Sleman, Yogyakarta, Telpon (0274) 9598986,
E-mail: kanwapublisher@yahoo.co.id

ISBN: 978-979-069-076-9

[ iii ]

KATA SAMBUTAN
KEPALA BALAI BAHASA DENPASAR

Berbicara tentang sastra sesungguhnya memiliki nilai yang penting. Namun, sesuatu yang penting tersebut hanya dibicarakan oleh kalangan atau komunitas yang sangat terbatas. Setidaknya inilah yang masih mewarnai kehidupan bersastra sampai saat ini, Orang sering berbicara tentang nilai, norma, etika, dan konteks sosial budaya yang dikandung sastra. Akan tetapi, sastra masih saja hanya diminati oleh kalangan tertentu. Mungkin bisa dihitung berapa banyak pegiat sastra yang, benar-benar “militan” membenamkan dirinya secara total untuk kepentingan sastra. Dalam kondisi seperti itu, memang sastra tidak pernah menjanjikan “nikmat” yang sama seperti yang diberikan oleh pembangunan fisik. Namun, jika kita sadari bahwa hidup adalah perjuangan dalam menempuh ruang dan waktu, sastra adalah teman penting yang setia membimbing perjalanan itu.

Mengingat betapa penting dan perlunya sastra itu, kami bersemangat menerbitkan buku “Sabdaning Sepi”. Buku ini merupakan [ iv ]kumpulan puisi Bali karya Ida Bagus Wayan Widiasa Keniten yang sehari-hari menjadi guru SMA di Karangasem. Fakta ini penting mengingat banyak siswa sekolah yang tidak pernah mendapat contoh yang nyata tentang menulis. Banyak guru yang mengajar siswanya untuk menulis, tetapi dirinya sendiri tidak pernah sanggup menulis. Buku ini berisi tiga puluh empat buah judul puisi dengan topik yang mencerminkan warna lokal Bali. Penulis sampai saat ini berstatus sebagai guru pada SMAN 2 Amlapura. Tulisannya lebih banyak diwarnai oleh sastra Bali klasik, sastra Bali modern, dan sastra Indonesia dan daerah, yang pernah dimuat di media massa cetak.

Penerbitan buku ini sebagai salah satu wujud penghargaan kepada Bapak Ida Bagus Keniten atas karya-karyanya selama ini, Kami menyampaikan terima kasih kepada penyunting bahasa dan staf administrasi yang telah bekerja sepenuhnya dalam penerbitan ini.

Denpasar, Desember 2011


Drs. C. Ruddyanto, M.A.
Kepala Balai Bahasa Denpasar

[ ToC ]
DAGING CAKEPAN


Surya Candra Aksara - 1
Bebek Putih Jambul - 2
Goak - 3
Sabdaning Sepi - 4
Dang Ding Dong - 5
Telaga Ning - 6
Gumi Tis - 7
Landuh - 8
Gunung - 9
Saraswati -10
Banyu Pinaruh - 11
Pagerwesi - 12
Tumpek Landep - 13
Pesisi Kaler Kangin - 14
Matangi - 15

[ ToC ]
Pinceran Gumi ~ 16

Budhi Budha ~ 17
Gunung ~ 18
Mantuk ~ 19
Aksara ~ 20
Satwa ~ 21
Siwatma ~ 22
Manah Surya ~ 23
Yéh Danu ~ 24
Siat ~ 25
Pecalang ~ 26
Café ~ 27
Alas ~ 28
Koruptor ~ 29
Tirtha Wirya ~30
Rabiés ~ 31
Préman ~ 32
Bupati ~ 33

[ ToC ]

Guru ~ 34
Gubernur ~ 35
DPR ~ 36
Pura ~ 37
Pasih ~ 38
Téroris ~ 39
Faédofilia ~ 40
Gigolo ~ 41
Elpiji ~ 42
Pipis ~ 43
Polisi ~ 44
Hakim ~ 45
Jaksa ~ 46
Maya ~ 47
Tanah Bali ~ 48
Tukad ~ 49
Subak ~ 50

[ 1 ]

SURYA CANDRA AKSARA

sunia
aksara sunia
aksara
surya candra
aksara
windu surya
aksara
windu candra
aksara
windu wintang
aksara
aksara wintang
aksara surya
aksara windu
aksara
bhur bwah swah
ong

[ 2 ]

BÉBÉK PUTIH JAMBUL

sunialoka
kapti bébék putih jambul
banban pakeberé
nyemplungin gangga tirtha
putih sentak

bébék putih jambul masuluh
maprucut
ngajap hyang surya
jagadhita ngeningang kayun

[ 3 ]

GOAK

gaak-gaak, apa katagih goak
tegul indriané, tegteg kenehé
gaak-gaak, apa katagih goak
tata layahé, inget mamunyi
gaak-gaak, apa katagih goak
tuturin momoné, ngenah awaké
gaak-gaak, apa katagih goak
tatahin idepé, tusing loba
gaak-gaak, apa katagih goak
tekep kamané, luung bikasé
gaak-gaak apa katagih goak
nagih ong

[ 4 ]

SABDANING SEPI

ratu ratuning rat
ratuning rat ratu
ning ratu ratu ning
ratuning ning ratu

ratu ratuning sepi
ratuning sepi ratu
sepi ratu ratu sepi
ratuning ratu sepi

ratu, ratu sabdaning sabda
sabda ratu ratu sabda
sabdaning sabda ratu sepi
ratu sepi sabdaning sepi
sepi sabda sabda sepi.

[ 5 ]

DANG DING DONG

dang ding dong
ang ing ong
dong dang ding
ong ang ing
ding dong dang
ing ong ang
urip urip urip
teka urip urip teka teka urip
ang ung mang
ung ang mang
mang ang ung
ung ang mang
urip urip urip
urip teka teka urip urip teka

[ 6 ]

TELAGA NING

telagané degdeg toyané ning
tunjungé kembang ngaturang raga
ring suungé

[ 7 ]

GUMI TIS

ujan ngribis
guminé tis
manggalané ngetisin

[ 8 ]

LANDUH

enduh panesé
landuh guminé
aluh magaé

[ 9 ]

GUNUNG

muncuk ning
éling ning
uning éling

[ 10 ]

SARASWATI

renteb bakti
ratep sud
enteg idep

ngisep sastra
ngungkapidep
nyurat rasa
parama rasa

[ 11 ]

BANYU PINARUH

nglukat tambet
mawali jati
suratin sastra
sastra tan patulis
sawitra sastra
tateken mantuk

[ 12 ]

PAGERWESI

taméng indria
kukuh pageh
magehang idep
mawesi sastra

éling raga
raga ning
ning suksma
suksma jati

[ 13 ]

TUMPEK LANDEP

landeping
jnyana sandhi
sandhi mandhi
murti idep
idep sastra
sastra tan pasuara
sunya sunyaning sunya
sunyatayantara suksma

[ 14 ]

PESISI KALER KANGIN
: Sang Tulya Saraswati

iriki ratu ring pesisi kalér kangin
nyepukang semara sastra
ngruruh suaraning sepi
matatakan galang kayun
ngaras ngarasminin
linggih ratu
iriki ratu ring pesisi kalér kangin
ngaptiang muncuk toya
ketisang ping tiga
anggén ngepitang tresna

iriki ratu ring pesisi kalér kangin
ngamel tampak angin
isep ping tiga
ngumbara suung,

iriki ratu di pesisi kalér kangin
ngaksi unteng téja
macaya laksana
anggén masuluh sastra
iriki ratu ring pesisi kalér kangin

[ 15 ]

MATANGI

leplep sirepé
ical élingé
lali tuturé
ngruruh suung
suung mangmung

ngendih suryané
dibi wengi
micayang tutur
munahang lipia

[ 16 ]

Ida Bagus Wayan Widiasa Keniten

Sabdaning Sepi


PINCERAN GUMI

ala ayu
pinceran jagat
gamelan jati
wantah sastra
sastramertha
nyuciang idep

[ 17 ]

Sabdaning Sepi

Ida Bagus Wayan Widiasa Keniten


BUDHI BUDHA

degdeg budhi
ngadeg budha
budhi satwa
satwa suksma
suksman sastra
sastra shanti
shanti idep
idep galang

[ 18 ]

GUNUNG

gunung ngadeg
tapa hyang
hyang hyanging kawi
rahina wengi
ngurit rasa
rasan sepi
sepi masari
sari sara rasa
raras ngumbang
suaran sastra

[ 19 ]

MANTUK
bapa suwidja

sané dibi bapa nutur
ngandikayang lami nglantur
sakéwanten titiang inguh
mamanah matur puguh
bapa kadi pusuh

bapa nyumekenang
langite masawang putih kuning
bapa kenyem klangen
ngandika: mantuk tan pasangu
umahé dangu

bapa mungkah lawang kalangané
kanten lawaté
nyujur sunia

[ 20 ]

AKSARA

sara sarining aksara
luihing budhi ngéka aksara
sang bang tang ang ing
nang mang sing wang yang
ang ung mang
ong

sara sarining aksara
anacaraka
datasawala
magabanga
pajayanya
ong

sara sarining aksara
munggu ri hredaya
nguripang jnyana
nunggalang rasa.
ong

[ 21 ]

SATWA

satwa satwayang satwam
satwika budhi tepet
satwasatwayang satia
satia budhi tepet
satwa satwam siwam
siwam budhi tepet
satwa satwam sundaram
sundaram budhi tepet
tepeting satwa suksma citta.

[ 22 ]


SIWATMA

siwatma atmasiwa
suci siwatma
utamaning marga utama
nyujur sunia
tanggun sastra

siwatma sarahina
rnlIDggu ri suksma
luihing utama

[ 23 ]

TIRTHA WIRYA
putu tirtawirya


sanghyang sastra tan bina sakadi tirtha
ngetisin nglangenin rasa wirasa
ngukuhang kawiryan

sanghyang sastra nguripang jnyana
ngastitiang adijnyana
ngruruh tan hana


tirtha wirya
ngletikang wuwusing aksara
titi tata ring tanu.

[ 24 ]

MANAH SURYA

wengi masunaran bulan
rahina masunara surya
pucuking surya candra
masunaran bintang

mabantang aksara tiga
munggah tedun
matunggalan citta

manah surya
manah téja
manah caya
ong

[ 25 ]

YÉH DANU

yéh danu puek
manah itek
yéh danu ning
manah tiling
yéh danu nyat
atma malecat
yeh danu urip
gumi bangkit
yéh danu, yéh danu
pican widhi uli ilu.

[ 26 ]

SIAT

siatin musuh
siatin raga
raga dwésa
murti setata
ngilangang tiaga

sadina-dina
nyiatin raga
cihna waspada
tekéning angga

[ 27 ]

PECALANG

saput poléng
udeng loréng
celang liat
ati galang
ngaénang cedang
kramané liang

[ 28 ]

CAFÉ

nginem nayub
nguber kama
mala ala
anak ayu
sing nyandang gugu

sebeng dedari
uli banyuwangi
nguyak sesai
jatinné memedi.

[ 29 ]

ALAS

alas palas
uyak sénsor
kanti ngebor
alah borbor

alas balbal
sirah lengar
pamragat blabar
umahé nyag

[ 30 ]

KORUPTOR

bungut linggah
sing kuangan amah
goba bungah
panak somah
gaénang umah
mabo nanah

mating madasi
kadén sujati
keneh bebéki
ngumahin bui
ajebos gati.

[ 31 ]

RABIÉS

cicing uyang
kadén liang
alihang kliang
pesuang, gediang

cicing galak
hak hak madahak
dokter nulak
VAR ilang
mulih bangké

[ 32 ]

PRÉMAN

bayu superman
mantas jumah
liwat umah
pati dangah
alah sumangah

jengkang jengking
kuang kaing
plaibin maling
makelas kacing.

[ 33 ]

BUPATI

ngisi gumi
baan janji
munyi padidi
tusing sujati
nguledin ati

sabilang wai
cara bebai
masumpah gati
mabéla kursi

kapah ka sisi
ngiwasin gumi
metékin bati
anggon padidi.

[ 34 ]

GURU

guru kagugu
sing dadi ngagu
panak pisaga dadiang ayu
sinah nemu rahayu

guru katiru
sing dadi kliru
mesuang ilmu
uli pajumu

guru madaya
sisiané baya
tusing dadi apa

guru di malu
mamunyi ayu
pasti kagugu.

[ 35 ]

GEBERNUR

baduur
melahang nyujur
baan tutur
ané jujur
apang tusing luntur

melahang ngatur
kramané ajur
tiwasné lebur.

[ 36 ]

DPR

munyi gedé
pipis gedé
lengit gedé
kapah magaé
sebeng ngengkig
tudang tuding
basangné malenting.

[ 37 ]

PURA

linggih widhi
ingetang sesai
kiterin dedari
manah sujati

jero pura
pura jero
alih sesai
baan bakti
reseping ati.

[ 38 ]

PASIH

tongos malasti
nuju nyepi
telah kabeli
uli duranegari
dija nawi

umahin hotél
kanti ngetél
dolaré tembér
cara éwér

[ 39 ]

TÉRORIS

mabet wanén
mapati-pati
nyama padidi
meled pagpag dedari

ngalih mati
jelé gati

[ 40 ]

FAÉDOFILIA

amah toris
kadén gratis
demen kasih
jité malengis

cerik cerik
melahan tampik
edéngina pipis
apang tusing sipilis.

[ 41 ]

GIGOLO

gumi galagala
muani ala
dueg madaya
torisé ngekadaya
aids teka
mamunyi ngroco
ngulurin momo
pamragat loyo.

[ 42 ]

ÉLPIJI

api matakep
idup padidi
mati padidi
saang magedi
nyakan nasi
lantas mati

[ 43 ]

PIPIS

ngelah pipis ngelah utang
basang bentang ngaruntang
pipis aluh sing mapeluh
pipis élah sing melah

ngelah pipis liang
ngelah utang uyang
peteng lemah kuang

[ 44 ]

POLISI

nangkep polisi
katangkep polisi
kanti mabui
ulian saksi
sing nyak padidi.

[ 45 ]

HAKIM

maling daki
mamodal bani
maling madasi
mamodal kuintasi

maling daki
mapalu besi
maling madasi
mapalu lidi

[ 46 ]

JAKSA

maling matimpuh
makantong tebel
mamodal andel
antes kendel
pasal mael dadi mudah
kantong tipis
pasal mudah dadi mael

[ 47 ]

MAYA

maya maya
jagat maya
mayaning maya siluman
maya
maya maya jagat maya
mayaning di pileman
somah uyang
ngembangang bikang

[ 48 ]

TANAH BALI

tanah anget
tenget
tusing inget
amah ngetnget
aluh nguluh
nyangluh
cara waluh

[ 49 ]

TUKAD

membahning
bé lekad
membah kuning
bé makaad

[ 50 ]

SUBAK

carik
malingsé
matulang beton
kabaak
panak cucu maguyang
kadén liang
bhathari sri mantuk hyang

[ 51 ]
Profil Penulis

Mal:Missing image

Ida Bagus Wayan Widiasa Kenitén, embas ring Karangasem, 20 Januari 1967. ida oneng ring Sastra Bali Klasik, Sastra Bali Modém, sapunika _taler Sastra Indonésia. Sasuratan Idané mawit saking nyurat satua alit-alit ring harian Bali Post. Ida ngripta puisi Bali, puisi Indonésia, cerpén basa Bali, lan cerpén bahasa Indonesia, Sesuratan idané wénten ring Bali Post, Dénpost, Buratwangi, Warta Bali, Bali Aga, Déwata Post, Memorandum, Majalah Sinar Agung. Naen polih juara katiga nyurat cerpén_ mamurda “Bekung” warsa 1999 juara harapan kapertama mamurda “Kerikan Gangsa” warsa 2000. Sami saking Balai Bahasa Dénpasar. Warsa 2001 polih juara kaempat nyurat cerpén “Cinta di Balik Belenggu Kasta” kawéntenang antuk Bagian Proyek Peningkatan Perpustakaan Sekolah dan Pelajaran Sastra Jakarta. Warsa 2006 polih Rancagé saking Bapak Ajip Rosidi.

Kriya sastra sané sampun kawedar sakadi:

  1. Buduh Nglawang warsa 2005 ( polih Rancagé );
  2. Bangké Matah warsa 2007;
  3. Warisan Jagal warsa 2009 ; lan
  4. Novelét Kania warsa 2010. [ 52 ]Ida kaoka olih Ida Madé Wirya sareng Ida Ayu Wayan Raka ( sami sampun séda) saking Gria Gelumpang, Karangasem. Tamat saking Diploma II 1989. Risampuné makarya, ngraris ngranjing S1 ring Undiksha Singaraja, Program Studi Bahasa, Sastra Indonesia dan Daerah 1997. Sané mangkin dados guru ring SMA 2 Amlapura, sinambi ngranjing ring S2 Linguistik Universitas Udayana.

Email : ibw.keniten@yahoo.co.id